Waarom een goed seksleven niet vanzelf gaat

Jullie houden zo van elkaar. In het begin was seks vanzelfsprekend, opwindend, gemakkelijk. Maar nu, jaren later, is het ingewikkeld geworden. Ze heeft minder zin dan vroeger. Hij voelt zich afgewezen. Of andersom. Jullie beginnen je af te vragen: Waarom een goed seksleven niet vanzelf gaat? Waarom moet dit zo moeilijk zijn? Als we van elkaar houden, zou seks dan niet gewoon goed moeten gaan?

Het korte antwoord is nee. En dat is eigenlijk goed nieuws, want het betekent dat er niets mis is met jullie. Een goed seksleven gaat niet vanzelf omdat menselijke seksualiteit veel complexer is dan de meeste mensen denken. Seksuologen hebben inmiddels veel onderzoek gedaan naar waarom dat zo is en belangrijker nog: wat je eraan kunt doen.

Het dual control model: remmen en gas tegelijk

De belangrijkste reden waarom seks niet vanzelf gaat, is dat je seksuele reactie niet wordt bepaald door één systeem, maar door twee tegelijkertijd werkende systemen. Dit wordt het dual control model genoemd: je hebt een seksueel gaspedaal en seksuele remmen.

Het gaspedaal is je seksuele accelerator. Dit systeem reageert op alles wat seksueel relevant is in je omgeving: de geur van je partner, een verleidelijke aanraking, een intieme blik. Het gaspedaal zegt: dit is opwindend, hier wil ik meer van. Hoe gevoeliger je accelerator, hoe makkelijker je opgewonden raakt door seksuele prikkels.

De seksuele remmen zijn je brake systeem. Dit systeem scant voortdurend je omgeving op redenen om niet opgewonden te zijn. Stress, vermoeidheid, een vies gevoel, angst om gestoord te worden, onzekerheid over je lichaam, onopgeloste ruzies. De remmen zeggen: dit is niet het juiste moment, dit is niet veilig, dit voelt niet goed. Hoe gevoeliger je remmen, hoe makkelijker je opwinding wordt geblokkeerd.

Hier komt het cruciale punt: bij de meeste mensen gaat seks niet goed omdat hun remmen te actief zijn, niet omdat hun gaspedaal te weinig doet. Je kunt zo hard je voet op het gaspedaal drukken als je wilt, maar als de handrem aanstaat, komt de auto niet vooruit.

Waarom remmen vaker het probleem zijn

Als je weinig zin in seks hebt of moeilijk opgewonden raakt, is de automatische gedachte vaak: er is iets mis met mijn verlangen. Ik moet mijn gaspedaal repareren. Maar in de meeste gevallen is het probleem niet je gaspedaal. Het probleem is dat je remmen constant aanstaan.

Voor veel vrouwen zijn de remmen bijzonder gevoelig. Stress van werk, mentale drukte over de kinderen, vermoeidheid, een onopgeruimd huis, spanning in de relatie, zorgen over hoe je lichaam eruitziet, angst om zwanger te raken of juist niet zwanger te kunnen worden. Al deze dingen drukken op de rem. En omdat ze zo alledaags zijn, merk je vaak niet eens dat ze je seksuele respons aan het blokkeren zijn.

Mannen hebben vaak minder gevoelige remmen. Voor veel mannen moet er echt iets heel ernstigs aan de hand zijn voordat hun remmen hun opwinding blokkeren. Ze kunnen gestrest zijn, moe zijn, een vervelende dag gehad hebben, en tóch opgewonden raken. Voor veel vrouwen werkt het zo niet. Als haar remmen actief zijn, maakt het niet uit hoeveel haar partner zijn best doet met het gaspedaal.

Context is alles: waarom dezelfde aanraking soms fijn is en soms niet

Hetzelfde gebaar kan op verschillende momenten totaal anders aanvoelen. Je partner raakt je op precies dezelfde manier aan, maar soms vind je het opwindend en soms irritant. Waarom? Omdat context alles bepaalt.

Onderzoek laat zien dat seksuele opwinding niet alleen afhangt van wat er fysiek gebeurt, maar van de totale context waarin het gebeurt. Context betekent alles wat er om je heen en in je hoofd gebeurt op het moment van seksuele prikkeling.

Externe context

De externe context gaat over waar je bent en wat er om je heen gebeurt. Ben je thuis of in een hotel? Zijn de kinderen wakker of slapen ze? Is de deur op slot? Is het huis een puinhoop of opgeruimd? Is het stil of is er lawaai? Is het warm of koud? Voel je je veilig of kunnen jullie gestoord worden?

Al deze factoren beïnvloeden of je remmen of je gaspedaal geactiveerd worden. Voor de ene persoon is een rommelige slaapkamer geen probleem, voor de andere zet het de remmen compleet vast. Voor de ene is de mogelijkheid gestoord te worden spannend, voor de andere doodeng.

Interne context

De interne context gaat over wat er in je hoofd gebeurt. Hoe voel je je vandaag? Ben je gestrest of ontspannen? Heb je vertrouwen in je lichaam of ben je onzeker? Voel je je verbonden met je partner of is er afstand? Heb je energie of ben je uitgeput? Voel je je veilig of kwetsbaar?

Dit verklaart waarom dezelfde aanraking op maandagochtend als je gehaast bent en aan je werk denkt, totaal anders voelt dan op zaterdagavond na een ontspannen diner samen. De fysieke prikkel is identiek, maar de context is compleet anders. Op zaterdagavond zijn je remmen ontspannen en reageert je gaspedaal. Op maandagochtend zijn je remmen stevig aangetrokken.

Waarom dit relaties compliceert

Dit maakt seks in langdurige relaties complex. In het begin, toen alles nieuw was, was de context bijna altijd goed. Jullie hadden tijd, aandacht, nieuwsgierigheid. Jullie lichamen waren onbekend territorium. Er was spanning en anticipatie. De remmen stonden bijna nooit aan.

Nu, jaren later, is de context anders. Jullie kennen elkaars lichaam. Er is routine. Er zijn verantwoordelijkheden. Er is mentale lading van huishouden, werk, kinderen. De context die seksuele opwinding activeert, moet je nu bewust creëren. Het gebeurt niet meer vanzelf.

Het verschil tussen spontaan en reactief verlangen

Een van de belangrijkste misverstanden over seksualiteit is dat iedereen verlangen op dezelfde manier ervaart. Maar uit onderzoek blijkt dat er twee fundamenteel verschillende manieren zijn waarop mensen seksueel verlangen ervaren: spontaan en reactief.

Spontaan verlangen

Spontaan verlangen betekent dat je uit het niets zin krijgt in seks. Je denkt aan seks, je fantasieën komen vanzelf, je voelt je opgewonden zonder dat er iets specifieks gebeurd is. Dit is het verlangen dat in films en reclames wordt getoond: iemand ziet zijn partner en wil meteen met hem naar bed.

Ongeveer vijftien procent van de vrouwen en driekwart van de mannen ervaren primair spontaan verlangen. Voor hen komt de lust vanzelf opzetten, vaak meerdere keren per dag. Ze voelen fysieke opwinding en denken dan: ik wil seks.

Reactief verlangen

Reactief verlangen werkt anders. Je begint niet met de gedachte aan seks. Je voelt je niet spontaan opgewonden. Maar wanneer er een seksuele context ontstaat, wanneer je partner je aanraakt, wanneer er intimiteit is, dan begint je lichaam te reageren. Dan ontstaat het verlangen als reactie op wat er gebeurt.

Ongeveer driekwart van de vrouwen en een kwart van de mannen ervaren primair reactief verlangen. Voor hen ontstaat de lust niet vanzelf, maar door seksuele prikkels in de juiste context. Ze denken niet vaak spontaan aan seks, maar kunnen wel volop genieten als seks eenmaal begonnen is.

Waarom dit fundamentele verschil problemen veroorzaakt

Stel: hij heeft spontaan verlangen en zij heeft reactief verlangen. Dit is het meest voorkomende scenario in heteroseksuele relaties. Hij voelt zich regelmatig spontaan opgewonden en initieert seks. Zij voelt zich zelden spontaan opgewonden en wijst af. Hij voelt zich afgewezen en ongewenst. Zij voelt zich onder druk gezet en schuldig.

Maar het echte probleem is niet dat zij hem niet wil. Het probleem is dat hij verwacht dat zij verlangen ervaart zoals hij dat doet, en dat klopt niet. Zij heeft ruimte en context nodig om tot verlangen te komen. Als hij dat niet begrijpt en blijft aandringen op basis van zijn spontane verlangen, activeert hij juist haar remmen.

De oplossing is niet dat zij probeert spontaner te verlangen. Dat gaat niet werken. De oplossing is dat jullie allebei begrijpen hoe haar verlangen werkt en daar samen ruimte voor creëren. Dat betekent tijd nemen, de juiste context scheppen, haar remmen helpen ontspannen. Dan kan haar reactieve verlangen zich ontwikkelen.

Arousal nonconcordance: opwinding is niet hetzelfde als verlangen

Een ander cruciaal inzicht uit seksuologisch onderzoek is arousal nonconcordance. Dit betekent dat wat je lichaam laat zien, niet altijd overeenkomt met wat je mentaal voelt. Je kunt fysiek opgewonden zijn zonder dat je mentaal opgewonden bent, en andersom.

Wat arousal nonconcordance betekent

Stel: je partner raakt je aan op een seksuele manier. Je lichaam reageert fysiek: er is bloed naar je geslachtsdelen, je voelt sensaties, er zijn fysieke tekenen van opwinding. Maar in je hoofd voel je je niet opgewonden. Misschien voel je je zelfs ongemakkelijk of afstandelijk.

Of andersom: je voelt je mentaal heel opgewonden, je fantasie is actief, je verlangt naar intimiteit. Maar fysiek reageert je lichaam niet zoals je verwacht. Dat verschil tussen fysieke en mentale opwinding is arousal nonconcordance.

Voor vrouwen is er gemiddeld slechts tien procent overeenstemming tussen fysieke opwinding en mentale opwinding. Dat betekent dat negen van de tien keer wat haar lichaam doet, niet vertelt hoe opgewonden ze zich mentaal voelt. Voor mannen is er ongeveer vijftig procent overeenstemming.

Waarom dit leidt tot misverstanden

Dit verklaart talloze frustraties in relaties. Hij denkt: haar lichaam reageert fysiek, dus ze moet opgewonden zijn, waarom stopt ze dan? Zij denkt: mijn lichaam doet iets, maar ik voel me niet opgewonden, wat is er mis met mij?

Of zij denkt: ik wil hem heel graag, maar mijn lichaam reageert niet, misschien ben ik gewoon niet opgewonden. Terwijl ze mentaal volledig aanwezig en verlangend is, maar haar lichaam meer tijd nodig heeft om fysiek te reageren.

De belangrijkste les is: vertrouw niet alleen op fysieke signalen. Praat met elkaar over hoe je je voelt. Fysieke opwinding betekent niet automatisch verlangen of toestemming. Gebrek aan fysieke opwinding betekent niet automatisch dat iemand niet opgewonden is of niet wil.

Stress en angst: de grootste seksremmers

Als je begrijpt hoe het dual control model werkt, begrijp je ook waarom stress de grootste vijand van je seksleven is. Stress is de ultieme rem. Als je gestrest bent, zitten je hersenen in overlevingsmodus. En in overlevingsmodus is seks niet belangrijk.

Wat stress doet met je lichaam

Wanneer je gestrest bent, produceert je lichaam cortisol en adrenaline. Deze stresshormonen bereiden je voor om te vechten of te vluchten. Je hartslag gaat omhoog, je spieren spannen zich aan, je aandacht focust op potentieel gevaar. Dit is een fantastisch systeem om je te beschermen tegen acute bedreigingen.

Maar chronische stress houdt deze systemen voortdurend actief. Je lichaam blijft in alarm-modus. En in alarm-modus kan je lichaam niet ontspannen in seks. Opwinding vereist ontspanning. Orgasme vereist overgave. Als je systeem constant alert is, kan dat niet gebeuren.

Voor vrouwen heeft stress een bijzonder sterke impact op seksualiteit. Onderzoek laat zien dat bij vrouwen de delen van de hersenen die betrokken zijn bij angst en stress letterlijk uit moeten gaan voordat volledige seksuele opwinding mogelijk is. Bij mannen geldt dit veel minder. Mannen kunnen gestrest zijn en toch opgewonden raken. Voor veel vrouwen blokkeert stress fysieke opwinding volledig.

Mentale lading is onzichtbare stress

Stress gaat niet alleen over grote dingen zoals werkdruk of geldzorgen. Het gaat ook over mentale lading: alle kleine dingen waar je constant aan moet denken. De boodschappenlijst, de verjaardag van je schoonmoeder volgende week, het schoolreisje dat geregeld moet worden, de afspraak bij de tandarts, de wasmand die vol zit.

Deze mentale lading is vaak onzichtbaar voor je partner. Hij ziet niet dat jij in je hoofd constant een lijst aan het afwerken bent. Hij denkt: we liggen samen in bed, waarom ontspan je niet gewoon? Maar jij kunt niet ontspannen omdat je brein nog twintig taken aan het beheren is.

Voor veel vrouwen is het niet mogelijk om seksueel aanwezig te zijn terwijl hun brein nog aan het werk is. Ze moeten eerst kunnen uitschakelen. Dat vraagt tijd, ruimte en het gevoel dat alles onder controle is. Als ze dat niet hebben, blijven hun remmen stevig aanstaan.

Lichaamsbeeld en zelfvertrouwen

Een andere krachtige rem op seksualiteit is je relatie met je eigen lichaam. Als je je onzeker voelt over hoe je eruitziet, activeert dat je remmen. En in een cultuur die constant onrealistische schoonheidsidealen promoot, worstelen veel mensen met lichaamsbeeld.

Hoe negatief lichaamsbeeld seks blokkeert

Stel je voor: je partner raakt je aan, maar in plaats van te genieten, ben jij in je hoofd bezig met hoe je lichaam eruitziet. Is mijn buik niet te dik? Ziet hij mijn cellulitis? Moet ik mijn armen anders houden? Ben ik aantrekkelijk genoeg?

Deze gedachten zijn seksremmers. Ze trekken je uit het moment. Ze zorgen ervoor dat je niet aanwezig kunt zijn bij wat er gebeurt. In plaats van sensaties te voelen en te genieten, ben je jezelf aan het monitoren en beoordelen. Dat is het tegenovergestelde van overgave.

Onderzoek laat zien dat je niet naar een perfecte body hoeft te streven om goed te kunnen genieten van seks. Wat je nodig hebt, is een vriendelijke relatie met je lichaam zoals het nu is. Dat betekent niet dat je alles mooi moet vinden. Het betekent dat je niet constant oordelend naar jezelf kijkt.

Van objectiveren naar bewonen

De sleutel is overstappen van je lichaam objectiveren naar je lichaam bewonen. Je lichaam is geen object dat beoordeeld moet worden. Je lichaam is het voertuig waarmee je sensaties ervaart, plezier voelt, intimiteit deelt.

Wanneer je seks hebt vanuit het bewonen van je lichaam, voel je wat er gebeurt. Je voelt aanraking, warmte, spanning, ontspanning. Je bent aanwezig bij de ervaring. Wanneer je seks hebt vanuit het objectiveren van je lichaam, sta je buiten jezelf. Je kijkt toe hoe je eruitziet, of je het wel goed doet, of je partner wel vindt dat je aantrekkelijk bent.

Goed seksueel genot vereist dat je in je lichaam aanwezig bent, niet dat je ernaar kijkt van buitenaf. Dat vraagt oefening, zeker in een cultuur die je constant leert jezelf te objectiveren. Maar het is mogelijk en het maakt een enorm verschil.

De realiteit van langdurige relaties

Al deze factoren worden nog gecompliceerder in langdurige relaties. In het begin is seks gemakkelijk omdat de context bijna altijd goed is. Alles is nieuw, spannend, vol anticipatie. Je remmen zijn zelden actief. Je gaspedaal reageert gretig.

Maar na jaren verandert dat. Jullie kennen elkaar. Er is routine. De spanning van nieuwigheid is weg. Er zijn verantwoordelijkheden bijgekomen: werk, huis, kinderen. De context die seks activeert, moet je nu bewust creëren. En dat doen de meeste stellen niet, omdat ze niet begrijpen dat het nodig is.

Waarom routine de rem activeert

Routine is een natuurlijke rem. Als je elke week op dezelfde avond op dezelfde manier seks hebt, wordt het voorspelbaar. Voorspelbaarheid vermindert opwinding. Je gaspedaal reageert minder op dingen die je al honderd keer hebt meegemaakt.

Tegelijkertijd groeit de mentale lading. Er zijn meer dingen om je zorgen over te maken, meer verantwoordelijkheden, meer stress. Die dagelijkse stress activeert je remmen. Als je dan ook nog eens voorspelbare seks hebt die je gaspedaal niet activeert, ontstaat er een situatie waarin de remmen dominant worden en het gaspedaal nauwelijks reageert.

Dat betekent niet dat jullie relatie niet goed is of dat jullie niet van elkaar houden. Het betekent dat de context waarin jullie proberen seks te hebben, niet langer werkt. Jullie moeten bewust een nieuwe context creëren die past bij wie jullie nu zijn en wat jullie nu nodig hebben.

Communicatie als basis

Het belangrijkste wat je kunt doen voor je seksleven, is erover praten. Niet tijdens seks, maar in een ontspannen moment. Praat over je remmen: wat blokkeert jouw opwinding? Praat over je gaspedaal: wat activeert jouw verlangen? Praat over context: in welke situaties voel jij je seksueel aanwezig?

Veel stellen praten nooit echt over seks. Ze doen het gewoon, of ze doen het niet. Maar zonder communicatie blijven jullie gissen naar wat de ander nodig heeft. En gissen leidt meestal tot frustratie aan beide kanten.

Als je begrijpt hoe jouw systeem en het systeem van je partner werken, kun je samenwerken in plaats van tegen elkaar. Je kunt samen context creëren die voor jullie beiden werkt. Je kunt samen oplossingen vinden voor de remmen die actief zijn. Je kunt samen ontdekken wat jullie gaspedaal activeert, niet wat vroeger werkte, maar wat nu werkt.

Wat je praktisch kunt doen

Nu je begrijpt waarom een goed seksleven niet vanzelf gaat, wat kun je eraan doen? De antwoorden liggen in het bewust werken met je remmen en je gaspedaal.

Identificeer je remmen

Maak een lijst van dingen die je seksuele opwinding blokkeren. Denk breed: fysieke dingen, emotionele dingen, relationele dingen, praktische dingen. Misschien is het een rommelig huis, misschien is het onopgeloste spanning met je partner, misschien is het vermoeidheid, misschien is het zorgen over werk.

Sommige remmen kun je verminderen of wegnemen. Als een rommelig huis je rem is, ruim dan samen op voordat jullie tijd voor intimiteit maken. Als onzekerheid over je lichaam je rem is, werk daar dan aan door vriendelijker naar jezelf te kijken. Als stress van werk je rem is, creëer dan bewust momenten waarop je werk loslaat.

Sommige remmen kun je niet wegnemen, maar wel erkennen. Als je vermoeid bent omdat je kleine kinderen hebt, kun je de kinderen niet wegdoen. Maar je kunt wel erkennen dat vermoeidheid je rem is en daar rekening mee houden. Misschien betekent dat dat je niet ‘s avonds laat probeert seks te hebben, maar op momenten dat je meer energie hebt.

Activeer je gaspedaal

Maak ook een lijst van dingen die je seksuele opwinding activeren. Niet wat zou moeten werken volgens films of boeken, maar wat voor jou echt werkt. Misschien is het een lange knuffel zonder verwachting. Misschien is het een intiem gesprek. Misschien is het je partner zien als ouder. Misschien is het een bepaalde geur of aanraking.

Bouw deze dingen bewust in. Als langzame opbouw jouw gaspedaal activeert, neem dan tijd. Stuur elkaar flirterige berichtjes door de dag heen. Neem een lange douche samen zonder verwachting van seks. Creëer anticipatie.

Als variatie jouw gaspedaal activeert, breek dan de routine. Probeer nieuwe dingen, niet om spectaculair te zijn, maar om nieuwsgierigheid en opwinding te creëren. Ga naar een hotel in plaats van thuis. Probeer aanraking op nieuwe manieren. Verken fantasieën samen.

Creëer de juiste context

Context is alles. Als je weet wat voor context jouw opwinding activeert en wat je remmen ontspant, kun je die context bewust creëren. Dat betekent niet dat je elke keer kaarsjes moet aansteken en rozenblaadjes moet strooien. Het betekent dat je aandacht geeft aan wat werkt voor jullie.

Misschien betekent het dat je een vaste avond in de week vrijhoudt waar jullie echt tijd voor elkaar nemen. Niet met de verwachting van seks, maar met de intentie van intimiteit. Misschien betekent het dat je de slaapkamer anders inricht zodat het een fijne ruimte voelt. Misschien betekent het dat je expliciet afspreekt dat jullie niet over huishoudelijke dingen praten in bed.

Voor veel vrouwen begint de juiste context veel eerder dan de slaapkamer. Het begint met hoe jullie met elkaar omgaan door de dag heen. Voel ik me gezien? Voel ik me gewaardeerd? Voel ik me verbonden? Als het antwoord nee is, wordt het moeilijk om later op de avond seksueel open te zijn.

Verander je definitie van seks

Misschien is het belangrijkste wat je kunt doen, je definitie van seks verbreden. Seks is niet alleen penetratie. Seks is niet alleen orgasme. Seks is alle manieren waarop jullie fysiek intiem zijn, elkaar plezier geven, verbonden zijn.

Als je seks definieert als alleen geslachtsgemeenschap, sluit je zoveel andere vormen van intimiteit uit. En je creëert druk: als we beginnen, moet het eindigen in penetratie. Die druk activeert remmen. Als je daarentegen seks ziet als een spectrum van intimiteit, kun je genieten van alles wat zich tussen jullie ontvouwt zonder verwachting van een specifiek resultaat.

Dat betekent dat een avond van aanraking en kussen zonder penetratie ook seks is. Dat betekent dat elkaar plezier geven zonder orgasme ook waardevol is. Dat betekent dat jullie kunnen genieten van fysieke nabijheid zonder dat het ergens naartoe moet leiden. Die vrijheid ontspant remmen en activeert gaspedalen.

Conclusie

Een goed seksleven gaat niet vanzelf omdat menselijke seksualiteit complex is. Je hebt remmen en een gaspedaal die constant met elkaar in dialoog zijn. Je hebt een context nodig die past bij wie je bent. Je hebt begrip nodig voor hoe jouw lichaam en dat van je partner werken. Je hebt communicatie nodig over wat je nodig hebt en wat je in de weg zit.

Maar hier is het goede nieuws: wanneer je begrijpt hoe het werkt, kun je ermee werken. Je hoeft je seksleven niet over te laten aan toeval of hoop. Je kunt bewust de context creëren die werkt. Je kunt samen je remmen verminderen en je gaspedalen activeren. Je kunt communiceren over wat je nodig hebt en luisteren naar wat je partner nodig heeft.

Het vraagt aandacht, intentie en moeite. Maar de beloning is een seksleven dat past bij jullie, niet bij een fantasie uit een film. Een seksleven waarin jullie beiden gezien worden, begrepen worden, en kunnen genieten op manieren die echt werken voor jullie.