Seksualiteit en intimiteit
Anoek LeppinkEFT relatietherapeut7 min lezen
Seksprobleem of relatieprobleem? Waarom het meestal allebei is
Je hebt eigenlijk een goede relatie. Alleen de seks loopt stroef. Maar is dat een seksprobleem of een relatieprobleem? Vaak allebei: je verlangen reageert op wat er tussen jullie speelt. Lees hoe je ontdekt waar het bij jullie echt zit en wat je eraan kunt doen.

"Het gaat eigenlijk best goed tussen ons. Alleen de seks." Het is een van de zinnen die ik het vaakst hoor. En meestal is hij maar half waar. Want in bed kom je alles tegen wat er overdag ook speelt. De vraag die stellen mij stellen is bijna altijd dezelfde: hebben we een seksprobleem of relatieprobleem? Het eerlijke antwoord is meestal allebei.
Stellen komen binnen met iets in hun seksleven en willen een oplossing voor dat ene ding: minder zin, verschil in verlangen, seks die voelt als een verplichting. Begrijpelijk. Maar de vraag die ik dan stel is een andere: wat gebeurt er tussen jullie, ook buiten de slaapkamer?
Seks is geen los hoofdstuk
We praten over seks alsof het een apart hoofdstuk van de relatie is. Iets wat goed of slecht kan gaan, los van de rest. Zo werkt het alleen niet. Seks en hechting zijn nauw met elkaar verbonden. Voel je je veilig en gezien bij je partner, dan is het makkelijker om je over te geven. Voel je je eenzaam, gekwetst of niet gehoord, dan sluit je lichaam zich vaak af. Niet bewust. Als bescherming.

Dat hoort bij hoe we in elkaar zitten. Je lichaam reageert mee op de rest van de relatie. Gaat er ergens een alarm af, is er onveiligheid of afstand, dan krijgt dat voorrang op verlangen. De behoefte aan veiligheid overstemt de behoefte aan seks. De ruzie van dinsdag over de boodschappen ligt zaterdagavond dus gewoon mee in bed, of je dat nu wilt of niet.
En hier wil ik meteen eerlijk zijn. Soms is het makkelijker om te zeggen "wij hebben nu eenmaal weinig seks" dan om te kijken naar de stille wrok die zich al maanden opstapelt. De seks is dan niet het echte probleem. De seks is de plek waar het probleem zichtbaar wordt.
Het gaspedaal en de rem
Een eenvoudig beeld maakt veel duidelijk. Je seksuele systeem heeft een gaspedaal en een rem. Het gaspedaal reageert op alles wat opwindt: aanraking, aantrekking, fantasie, nabijheid. De rem reageert op alles wat een reden geeft om het juist niet te doen: stress, vermoeidheid, onzekerheid over je lichaam, spanning tussen jullie.

Bij de meeste mensen met weinig zin is het probleem niet dat er te weinig gas is. Er wordt te hard geremd. En wat zit er zoal op die rem? Onopgeloste ruzies. Het gevoel er alleen voor te staan. Wrok over de verdeling van de taken. De angst om afgewezen te worden. Dat zijn stuk voor stuk relatievragen, geen seksvragen.
Daarom werken de losse tips zo vaak niet. Nieuwe lingerie of een speeltje zet misschien even het gaspedaal wat harder aan. Maar zolang de rem vol ingetrapt blijft, kom je niet in beweging. Je kunt niet tegelijk gas geven en remmen. Eerst moet duidelijk worden wat die rem zo stevig vasthoudt.
Zin die pas komt als het al fijn is
Er leeft een hardnekkig idee dat echte zin spontaan hoort te komen. Dat je het ineens voelt opborrelen, zomaar, uit het niets. Bij sommige mensen gaat het inderdaad zo. Bij heel veel anderen niet. Hun verlangen ontstaat pas als het al fijn is, als ze zich ontspannen en gewild voelen. Dat heet responsief verlangen.
Dat is net zo gezond als spontaan verlangen. Het is alleen trager. En het vraagt om iets: om een relatie waarin je echt tot rust kunt komen. Je kunt niet ontspannen bij iemand bij wie je op je hoede bent. En zonder ontspanning blijft er weinig ruimte voor zin.
Hier zit vaak een pijnlijk misverstand tussen partners. De een wacht op het gevoel voordat die begint. De ander denkt: zie je wel, je wilt me niet. Terwijl de waarheid is dat het gevoel bij de een nu eenmaal onderweg ontstaat en niet van tevoren. Als je dat van elkaar weet, verdwijnt een hoop onnodige afwijzing.
Wie minder wil, bepaalt het tempo
Nu iets wat veel stellen ongemakkelijk vinden om te horen. In bijna elke relatie is er een partner die minder zin heeft. De partner met de minste zin geeft daarmee vaak, bewust of niet, de ondergrens aan voor hoe vaak er seks is. Het is een dynamiek, geen schuldvraag.

Herken je het patroon? De partner met meer zin voelt zich afgewezen, gaat aandringen of hints geven en krijgt nul op het rekest. De partner met minder zin voelt de druk toenemen en trekt zich verder terug. Iemand jaagt, iemand vlucht. Hoe harder de een duwt, hoe steviger de ander de deur dichthoudt. Precies hetzelfde patroon als bij jullie ruzies, alleen nu in de slaapkamer.
Allebei grijpen jullie daarbij naar een vorm van bescherming. De een zet zich schrap, wordt kritisch of veeleisend, een pantser naar buiten. De ander klapt dicht en verdwijnt naar binnen. Twee manieren om je kwetsbaarheid niet te hoeven voelen. En juist die kwetsbaarheid heb je nodig om weer bij elkaar te komen.
Toch zit hier een kans in. Een kans om allebei volwassener te worden: om je verlangen te laten zien zonder jezelf afhankelijk te maken van het antwoord en om nee te zeggen zonder de ander af te wijzen. Dat is moeilijk. En het is precies waar het werk begint.
Waarom het van jullie allebei is
Vaak is er één die als eerste aan de bel trekt. In mijn praktijk komt die ene nogal eens alleen binnen, met de boodschap dat de ander geen probleem ziet. "Zij moet maar in therapie, ik heb nergens last van." Ik ga er juist vanuit dat het iets is wat jullie samen dragen.

Want zolang één van jullie "het probleem" is, blijft het vastzitten. De ander kan dan achterover leunen en wachten tot het opgelost wordt. Zo komt er geen beweging in. Of het nu vooral de seks is of de relatie, het verschuift pas als jullie het samen oppakken. Niet omdat jullie allebei evenveel schuld hebben, maar omdat jullie allebei deel zijn van het patroon.
En dat is eigenlijk goed nieuws. Het betekent dat jij invloed hebt, ook als je partner nog niet zover is. Als jij anders gaat reageren, verandert de dans en vaak maakt dat voor je partner ruimte om ook te bewegen. Een garantie is het niet.
Zes vragen om eerlijk te kijken
Hoe weet je nu waar het bij jullie zit? Een paar eerlijke vragen helpen je op weg. Neem er even de tijd voor en beantwoord ze echt, niet zoals het hoort te klinken.

- Was de seks vroeger fijner? En wat veranderde er in die periode tussen jullie?
- Voel je je overdag gezien en gewaardeerd door je partner?
- Zijn er ruzies of teleurstellingen die nooit echt zijn uitgepraat?
- Kun je met elkaar praten over wat je wel en niet fijn vindt, zonder dat het een verwijt wordt?
- Wordt seks vooral door één van jullie gestart? Hoe voelt dat voor jullie allebei?
- Speelt er iets lichamelijks? Denk aan pijn, medicatie, de overgang, een erectieprobleem of een pasgeboren baby.
Herken je jezelf vooral in de eerste vijf vragen? Dan reageert jullie seksleven waarschijnlijk op wat er tussen jullie speelt. Draait het vooral om die laatste vraag? Betrek dan ook je huisarts of een seksuoloog erbij, want voor lichamelijke klachten is dat verstandig. En heel vaak is het allebei tegelijk. Het lichamelijke en het relationele versterken elkaar dan.
Waar begin je dan?
Het goede nieuws is dat het ook de andere kant op werkt. Leer je beter ruzie maken, leer je sneller herstellen en elkaar weer zien, dan gaat die rem vanzelf wat losser. Durf je eerlijker te praten over wat je wel en niet wilt, dan wordt de relatie als geheel intiemer. Je hoeft dus niet eerst te kiezen welke van de twee je oplost. En voelt seks inmiddels als een beladen onderwerp waar jullie samen niet meer uitkomen, dan is dat precies waar ik met stellen aan werk.
Of je nu een seksprobleem of relatieprobleem denkt te hebben, het is bijna altijd allebei. Begin daarom niet met techniek, maar met de vraag hoe veilig je je samen voelt. Daar komt de rest achteraan.


