Naar hoofdinhoud

Seksualiteit en intimiteit

Anoek LeppinkEFT relatietherapeut8 min lezen

Je seksueel verlangen staat niet uit, je staat nog in de overlevingsstand

Verlangen dat wegvalt is zelden onwil. Vaak staat je zenuwstelsel op de rem door stress of oude pijn. Ontdek waarom praten niet genoeg is en hoe aanraking zonder doel en samen kalmeren weer ruimte maken voor intimiteit.

Een vrouw die een raam opent naar het ochtendlicht, passend bij seksueel verlangen

Twee mensen die van elkaar houden, naast elkaar in het donker. De een wacht af. De ander voelt de afstand groeien en weet niet meer hoe die te overbruggen. Geen ruzie, geen gebrek aan liefde. En toch gebeurt er niets. Als je seksueel verlangen is weggevallen, is de eerste gedachte vaak: er is iets mis met mij. Of met ons.

Maar meestal klopt die gedachte niet. Verlangen dat verdwijnt is zelden een kwestie van onwil. Het is een lichaam dat nog in de overlevingsstand staat, door stress die je de hele dag meedraagt, door vermoeidheid, door iets ouds dat zich nog laat voelen. En een lichaam dat op scherp staat, laat zich niet terugpraten naar zin. Het vraagt iets anders van je dan je denkt.

Het is geen onwil, je systeem staat op scherp

Je zenuwstelsel heeft grofweg twee standen en dit is een vereenvoudiging. Er is een gaspedaal dat je aanzet tot actie en alertheid, tot vechten of vluchten. En er is een rem die je tot rust brengt, tot herstel en, belangrijker dan de meeste mensen beseffen, tot intimiteit. Seksueel verlangen leeft voor de meeste mensen moeilijk in een staat van alertheid. Het heeft die rust en veiligheid nodig.

En daar zit precies het probleem. Een lichaam dat de hele dag in de actiestand staat, door deadlines, door een vol hoofd, door een kind dat elk moment je naam kan roepen, schakelt niet zomaar over zodra het licht uitgaat. Het gaspedaal zit nog ingetrapt en de rust die intimiteit mogelijk maakt, krijgt simpelweg geen kans.

Een vrouw die rustig ademhaalt bij een zonnig raam, passend bij seksueel verlangen

Die spanning werkt sluipend. De drukte van je werkdag loopt gewoon met je mee naar binnen. Kleine ergernissen lijken groter, je lont wordt korter en als je partner vraagt "wat is er?" snauw je bijna zonder het te willen. Je bent thuis, maar je systeem staat nog op scherp. En een systeem dat op scherp staat, maakt geen ruimte voor overgave.

Soms zit het nog dieper. Een oude ervaring kan zich melden, een eerdere relatie waarin je werd gekwetst, iets uit je jeugd, een keer dat nabijheid onveilig voelde. Je hoofd denkt dat het allang verwerkt is, maar juist in intieme momenten kan het zich alsnog aandienen. Het blijft geen gedachte. Het is een lichaam dat zich onwillekeurig terugtrekt. Dat is geen aanstellerij, dat is een zenuwstelsel dat zijn werk doet.

Waarom nog beter praten je niet verder brengt

Je gelooft misschien heilig in praten. Loopt er iets niet lekker tussen jullie, dan is het advies bijna altijd hetzelfde: ga er rustig voor zitten, benoem wat je voelt, wees open. En praten is nodig, laat daar geen misverstand over bestaan. Maar er is een grens aan wat woorden kunnen doen.

Je kunt haarfijn uitleggen waarom je geen zin hebt. Je kunt precies begrijpen waar het vandaan komt, de oorzaak benoemen, er een heel verhaal bij maken. En dan nóg verandert er niets in je lijf. Want het deel van je dat op scherp staat, luistert niet naar taal. Het reageert op veiligheid en rust, op wat het voelt in plaats van op wat het hoort.

Een vaas met verse bloemen op een zonnige tafel, passend bij seksueel verlangen

Sterker nog: vaak maakt praten het erger. Zodra een gesprek over seks begint te schuren, raakt je lichaam overspoeld. Je hartslag gaat omhoog, je wordt warm vanbinnen, je denken vernauwt zich tot een tunnel. In die staat is geen enkel gesprek meer productief. Je zit allang niet meer te luisteren, je zit te overleven. Doorpraten heeft dan geen enkele zin, hoe goed je bedoelingen ook zijn.

De volgorde is dus omgekeerd aan wat je zou verwachten. Eerst tot rust komen en daarna pas, als dat überhaupt nog nodig is, praten. Een lichaam dat zich veilig voelt, heeft vaak veel minder woorden nodig dan je had gedacht.

Leer de taal van je lijf verstaan

Als je lichaam de regie heeft, wordt het belangrijk om te verstaan wat het zegt. De meeste mensen voelen de spanning pas als die al helemaal vastzit, als de zin allang verdwenen is en het moment voorbij. Terwijl je lijf veel eerder signalen afgeeft. Je moet alleen leren om ze op te merken voordat ze zich opstapelen.

Let de komende tijd eens op deze dingen, bij jezelf en bij je partner. Je adem die hoog in je borst blijft hangen of even stokt. Spanning die zich vastzet in je kaak, je nek, je schouders. Een stille gedachte die zegt "ik wil hier weg" of juist "ik moet dit even afmaken". Een kortere lont bij kleine dingen, al een uur voordat jullie samen naar bed gaan. Dat zijn geen toevalligheden. Dat is je systeem dat langzaam op scherp gaat.

Een opgebrande lucifer op een bordje, passend bij seksueel verlangen

En als je partner zo'n signaal laat zien, iemand die verstrakt, die stiller wordt, die zich net een beetje terugtrekt, dan is dat niet het moment om te vragen "wat is er nou weer". Dat is het moment om zelf een toon lager te gaan, met minder druk.

Hier wringt het vaak en dit is het ongemakkelijke deel. De partner die het graag wil oplossen, die de afstand niet kan verdragen, gaat juist harder duwen op het moment dat de ander zich terugtrekt. Meer vragen, meer uitleg, meer initiatief, uit liefde, dat wel. Maar elke duw zet de rem van de ander alleen maar verder vast. Soms is het niet je partner die zich moet openstellen. Soms ben jij degene die moet leren stoppen met trekken.

Haal het doel uit de aanraking

Hier ligt de sleutel. Zolang aanraking automatisch "voorspel" betekent, de eerste stap richting seks met een helder einddoel, staat er druk op. En druk houdt je systeem juist op scherp. Je partner voelt die druk al in een hand op een rug, nog voordat er iets gezegd is.

Daarom is de belangrijkste stap misschien wel de meest tegenintuïtieve: haal het doel eruit. Spreek met elkaar af dat aanraking een tijdlang niet hoeft te leiden tot seks. Niet tot opwinding, niet tot een orgasme, niet tot "af" of "klaar". Alleen aanraken om te voelen.

Concreet werkt het zo. Neem samen twintig minuten. Eén van jullie geeft aanraking, de ander ontvangt en doet verder niets terug, die voelt alleen. Je raakt elkaar aan op plekken die niets met seks te maken hebben: een onderarm, een rug, een hand, een schouder. Niet om de ander op te winden, maar uit pure nieuwsgierigheid: hoe voelt deze huid eigenlijk onder mijn vingers? Na een tijd wissel je van rol. En dat is alles. Geen vervolg, geen verwachting, geen volgende stap.

een vrouw die licht en hoopvol over een zonnig pad loopt

Het klinkt bijna te simpel. Maar wat er gebeurt is wezenlijk: je lichaam leert dat aanraking geen opstap meer is naar iets wat moet. Er valt niets te presteren. En zodra dat besef in je lijf landt, durft het systeem langzaam los te laten.

Let wel op één valkuil. Soms geven mensen zich over uit plicht: seks om het gezeur te laten stoppen, aanraking om maar van het ongemak af te zijn. Dat lijkt meegaand, maar het werkt averechts. Een lichaam dat "ja" doet terwijl het "nee" voelt, raakt niet ontspannen, het zet de alarmstand juist verder vast. En de ander voelt dat, ook al wordt het nooit uitgesproken. Eerlijk zijn over wat je wél en niet wilt, is daarom geen hardheid. Het is precies wat de aanraking weer veilig maakt.

Verlangen laat zich trouwens ook niet afdwingen met één goed moment. Het is eerder alsof er van alles tegelijk de goede kant op moet staan voordat er een echt ja ontstaat: rust in je hoofd, veiligheid tussen jullie, een lichaam dat niet op scherp staat. Ontbreken er een paar, dan blijft het bij een halfhartig ja. Er zijn dan gewoon nog niet genoeg voorwaarden vervuld.

Elkaar kalmeren zonder de ander te sturen

Veiligheid maak je niet in je eentje. Een zenuwstelsel kalmeert mede door een ander zenuwstelsel dat rustig is, samen kalmeren, co-regulatie heet dat. Ligt je partner naast je en is die écht ontspannen, dan voelt jouw lijf dat en zakt het vanzelf mee. Daar hoeven geen woorden aan te pas te komen. Rust is net zo besmettelijk als spanning.

Maar er zit een voorwaarde aan die vaak wordt overgeslagen. Je kunt de ander pas helpen kalmeren als je zelf gekalmeerd bent. Ben je zelf opgefokt, gehaast of gespannen, dan geef je dat door, hoe lief je bedoelingen ook zijn. Dus begin bij jezelf. Adem een paar keer langzaam uit, langer uit dan in. Voel je voeten op de grond. Laat de spanning uit je schouders zakken. Pas daarna draai je je naar de ander toe.

een vrouw met een kop thee bij een licht raam

En er speelt nog iets. Wat wij "de ander geruststellen" noemen, is soms vooral de ander willen beheersen. Je partner is gespannen, dus jij wordt gespannen en je gaat er alles aan doen om die spanning weg te krijgen, niet voor de ander, maar omdat je het zelf niet kunt verdragen. Dat voelt de ander haarscherp aan en het werkt eerder benauwend dan kalmerend.

Doe je dit vaker, rustig naast elkaar liggen zonder agenda, zonder dat er iets uit moet komen, dan gebeurt er langzaam iets. Je lichaam gaat je partner associëren met ontspanning in plaats van met druk. De nabijheid die eerst spanning opriep, wordt een plek waar je lijf juist tot rust komt.

Hoe komt er weer ruimte voor seksueel verlangen?

Niet door harder te willen en niet door nóg een goed gesprek, maar door de druk eraf te halen en je lichaam opnieuw te leren dat nabijheid veilig is. Begin klein: aanraking zonder doel, een zenuwstelsel dat eerst tot rust mag komen, de ruimte om "nee" te zeggen zonder dat er iets kapotgaat.

Seksueel verlangen keert terug wanneer je zenuwstelsel zich weer veilig voelt. Verlaag de prestatiedruk, maak aanraking los van elk einddoel en help elkaar eerst tot rust komen. In die rust ontstaat vanzelf weer ruimte voor nieuwsgierigheid, nabijheid en intimiteit.