Communicatie en Emotionele Verbinding
Anoek LeppinkEFT relatietherapeut8 min lezen
Ook ruzie heeft grenzen
Voor de één is een scheldwoord even stoom afblazen, voor de ander een klap die dagen nadreunt. Ook ruzie heeft grenzen. Ontdek waar die grens vandaan komt, wie hem bepaalt en hoe jullie samen afspraken maken die je ruzie veiliger maken in plaats van stiller.

Een scheldwoord in een ruzie. Voor de één is dat even stoom afblazen, waarna het vijf minuten later weer goed is. Voor de ander is het een klap die dagen nadreunt. Wie heeft er gelijk? Allebei. En juist daarom hebben jullie samen afspraken nodig over grenzen in een ruzie.
Want ruzie mag. Boos worden mag. Maar niet elke manier van ruziemaken is voor iedereen veilig. In deze blog laat ik je zien waar die grens vandaan komt, wie hem bepaalt en hoe jullie er samen afspraken over maken voordat het weer misgaat.
Twee mensen, twee normen
Een stel zit tegenover me. Zij vertelt dat hij haar tijdens een ruzie een rotwijf noemde. Hij haalt zijn schouders op. "Bij ons thuis ging het zo. Vijf minuten later was het weer goed." Zij kijkt hem aan alsof ze hem voor het eerst ziet. "Bij ons thuis werd nooit gescholden. Als iemand dat deed, was er echt iets mis."
Twee mensen, twee normen. En geen van beiden liegt.

Hier lopen zoveel ruzies vast. Niet bij de inhoud, maar bij de vraag wat normaal is. Hij hoort zichzelf iets zeggen wat thuis onschuldig was. Zij hoort iets wat thuis een alarmbel was. Dezelfde woorden, een compleet andere lading. En dan ben je allang niet meer aan het praten over wie de afwas doet.
De toon van een ruzie zet zich vaak al in de eerste minuten vast. Een harde opening, met een steek of een scheldwoord erin, kleurt vaak de rest van het gesprek. Daarom is het zo belangrijk om te snappen waar jouw normaal vandaan komt.
Wat normaal is, heb je ergens geleerd
Hoe je ruzie maakt, leer je niet uit een boek. Je leert het thuis, als kind. In sommige gezinnen werd hard geroepen en hard gelachen. In andere werd het juist heel stil als er iets speelde. Weer ergens anders was er een vader die wegliep, of een moeder die dagenlang niets zei.
Wat jij normaal vindt, is dus niet universeel. Het is vertrouwd. En daarin zit het verraderlijke: iets wat vertrouwd voelt, onderzoek je niet meer. Je merkt je eigen norm pas op het moment dat die botst met die van iemand anders.

Soms zit het nog subtieler. Niet iedereen groeide op met geschreeuw of met zwijgen. Sommige mensen zeggen eerlijk: "Er gebeurde bij ons niks." En toch misten ze iets, bijvoorbeeld iemand die liet zien hoe je blijft praten als het moeilijk wordt. Wat je nooit hebt gezien, kun je ook niet zomaar nadoen.
Die verschillen gaan dieper dan gewoontes. Ze raken aan hoe veilig je je voelt. Wat voor de één betrokkenheid is ("we gaan er tenminste vol in") voelt voor de ander als een bedreiging. En de stilte die voor de één rust brengt, voelt voor de ander als in de steek gelaten worden. Jullie reageren niet op dezelfde ruzie. Jullie reageren op wat die ruzie vanbinnen aanraakt.
Waar de grens ligt, bepaalt degene die geraakt wordt
Dit is misschien het belangrijkste punt van deze blog. Als jouw partner zegt dat iets over de grens gaat, dan is dat zo. Ook als het voor jou doodnormaal voelt. Ook als je het echt niet zo bedoelde.
Dat betekent niet dat de ander altijd gelijk heeft over wat er precies gebeurde. Het betekent wel dat het effect van je woorden niet aan jou is om te bepalen. In mijn praktijk zie ik keer op keer dat mensen hun partner raakten zonder dat ze dat wilden. Ze meenden het niet als aanval. Maar degene die het hoorde, voelde wel een aanval. Bedoeling en effect lopen uit elkaar.
"Zo bedoelde ik het niet" is daarom een mooi begin van een gesprek. Het is alleen geen einde.
En hier mag ik eerlijk zijn, ook als het schuurt. Soms is het makkelijker om vol te houden dat je het niet zo bedoelde dan om te voelen dat jouw normaal de ander pijn doet. Dat eerste beschermt je ego. Dat tweede vraagt dat je even naast jezelf gaat staan.
Andersom geldt het net zo goed. Ben jij degene voor wie het normaal is? Dan mag je je partner uitleggen waar jouw manier vandaan komt. Dat helpt, want het haalt je uit de rol van dader. Maar het verandert de grens van de ander niet.
Vier manieren van ruziemaken die een relatie uithollen
Niet elke ruzie beschadigt. Maar vier manieren doen dat wel, langzaam en bijna onzichtbaar.
De eerste is kritiek. Dan klaag je niet meer over het gedrag, maar val je de persoon aan. Niet "ik baalde dat je te laat was" maar "jij bent ook altijd zo egoïstisch." De tweede is minachting: sarcasme, spot, met je ogen rollen, schelden. Je zet jezelf even boven de ander. Van alle vier vreet deze het hardst aan een relatie. Niets holt de liefde zo snel uit als het gevoel klein gemaakt te worden.

De derde is in de verdediging schieten. Je kaatst elk verwijt terug en erkent nooit iets. De vierde is dichtklappen, ook wel muren bouwen: je reageert niet meer en sluit de ander buiten.
Scheldwoorden vallen bijna altijd onder minachting. Ook als ze "zo bedoeld" waren, zeggen ze iets over hoe je de ander op dat moment ziet. Kleiner dan jezelf. En er gebeurt nog iets. Wie zo'n woord naar zijn hoofd krijgt, kan overspoeld raken en is dan even niet meer in staat om echt te luisteren. Een gesprek dat op dat moment doordendert, lost dus niets op.
Wat wél mag in een ruzie
Laat ik hier duidelijk zijn, want grenzen betekenen niet dat jullie moeten fluisteren. Ruzie mag luid zijn. Boos zijn mag. Huilen mag. Een deur dichtgooien en even naar buiten lopen mag ook, zolang je zegt dat je terugkomt. Je mag hardop zeggen dat je iets vreselijk vindt.
Het verschil zit in waar je je op richt. Op het gedrag, of op de persoon. Op wat jij voelt, of op wat de ander volgens jou zou zijn.

| Wel | Niet |
|---|---|
| "Ik ben woedend dat je dit niet hebt gezegd." | "Jij bent een leugenaar." |
| "Ik voel me alleen staan met de kinderen." | "Jij bent een waardeloze vader of moeder." |
| "Ik heb even twintig minuten nodig, dan kom ik terug." | Weglopen en de hele avond niets meer zeggen. |
| "Dit raakt me echt." | Sarcastisch lachen of met je ogen rollen. |
Zie je het patroon? Links blijf je bij jezelf en bij het gedrag. Rechts stap je over naar wie de ander zou zijn. Een kleine verschuiving van klacht naar verzoek doet daarbij vaak meer dan je denkt. Niet "jij luistert nooit" maar "ik wil graag dat je me nu even laat uitpraten."
Maak samen jullie eigen ruzieregels
Het klinkt misschien onromantisch, maar ik raad stellen aan om in een rustig moment samen huisregels voor ruzie op te stellen. Niet als wet, wel als gedeelde afspraak. Je maakt ze juist níet midden in een ruzie, maar ervoor, als jullie allebei helder zijn.
Deze vragen helpen om te beginnen:
- Welke woorden zijn voor ons allebei een no-go?
- Wat doen we als een van ons overspoeld raakt? Hoe lang duurt een pauze en wie komt er terug?
- Waar maken we geen ruzie? Waar de kinderen bij zijn, in bed, via de app?
- Hoe geven we aan dat een grens overschreden wordt, zonder dat het meteen een nieuwe ruzie wordt?

Die pauze verdient wat uitleg, want een pauze is iets anders dan weglopen. Raak je overspoeld, dan schiet je lijf in de alarmstand: je hartslag gaat omhoog en luisteren lukt niet meer. Dan heb je al snel een kwartier tot twintig minuten nodig om echt tot rust te komen. Even ademen, de spanning uit je schouders laten zakken, je gedachten laten landen. Pas daarna kun je weer naar de ander luisteren. Het belangrijkste is de terugkomtijd. Een deur die dichtslaat zonder belofte voelt als verlating. Een pauze met een afgesproken moment van terugkomen voelt als veiligheid.
Spreek ook een stopzin af. Iets korts en neutraals. "Grens." Of: "Dit gaat te ver voor mij." De afspraak is simpel: wie die zin hoort, stopt. Niet om de ander gelijk te geven, maar om de veiligheid te bewaken. En wees eerlijk over de valkuil. Een stopzin die niemand ooit durft te gebruiken, werkt niet. Hij werkt alleen als jullie hem allebei serieus nemen.
Als het toch misgaat: herstel dat de grens erkent
Jullie zijn mensen. Er wordt echt weleens iets gezegd wat niet had gemogen. Dan is herstel nodig, een herstel dat de grens erkent. Niet "je weet toch dat ik het niet meen?" want dat veegt de pijn onder het tapijt. Wel iets als: "Ik noemde je iets wat ik niet had mogen zeggen. Dat ging over jouw grens, die wil ik respecteren."
Een herstelpoging slaagt trouwens niet door de mooie formulering. Ik heb keurige excuses zien mislukken en onhandige zinnen zien landen. Het hangt af van hoe de ander het ontvangt, wat weer afhangt van de verbinding die er al is. Erken de ervaring van de ander, neem je eigen aandeel echt op je en bied een excuus dat een uitnodiging is om weer dichter bij elkaar te komen.
Doe dat per incident. Je kunt niet alle oude pijn in één keer rechtzetten, want dan raakt de ander bedolven. Pak één ding tegelijk. En let op het verschil tussen schaamte en verantwoordelijkheid. Schaamte zegt "ik ben een slecht mens" en laat je instorten of juist weer aanvallen. Verantwoordelijkheid zegt "ik heb iets gedaan wat ik anders wil" en houdt je overeind.
Gebeurt het steeds opnieuw, ondanks alle afspraken? Of ben je bang voor je partner tijdens een ruzie? Dan is er meer aan de hand dan een verschil in stijl. Dan gaat het niet meer over ruzieregels, maar over veiligheid. Dat is een eigen onderwerp, waarover ik een volgende keer schrijf.
Grenzen geven ruimte
Goede grenzen betekenen niet dat jullie minder mogen zeggen. Ze betekenen dat jullie méér kunnen zeggen, juist omdat jullie allebei weten dat het niet ontspoort. Een ruzie met grenzen lijkt op een rivier met oevers. Er stroomt nog van alles, soms heftig. Maar het overstroomt niet. Willen jullie samen ontdekken waar jullie grenzen liggen en waar ze vandaan komen? Vertel mij jullie verhaal.


